Krasil grammatik ferrinti lingenę

Tomasz Jędrzejewski


Spis treści

Przedmowa
1. Wprowadzenie
1.1. Język ferrincki
1.2. Historia języka
1.3. Dialekty języka
1.4. Konwencje przyjęte w tej publikacji
2. Fonetyka i pisownia
2.1. System spółgłoskowy
2.2. Samogłoski
2.2.1. Reguła dyftongów
2.3. Pozostałe
2.3.1. Akcent
2.3.2. Alternacje
2.3.3. Junktura
2.4. Pisownia
2.4.1. Reguły
2.4.2. Interpunkcja
2.4.3. Wyjątki
3. Morfologia
3.1. Czasowniki
3.1.1. Czasowniki regularne
3.1.2. Czasowniki modalne
3.1.3. Czasowniki nieregularne
3.1.4. Imiesłowy
3.1.5. Formy analityczne
3.2. Rzeczowniki
3.2.1. Wzory deklinacji
3.2.1.1. I Deklinacja
3.2.1.2. II Deklinacja
3.2.1.3. III Deklinacja
3.2.1.4. IV Deklinacja
3.2.1.5. V Deklinacja
3.2.1.6. VI Deklinacja
3.2.1.7. VII Deklinacja
3.2.1.8. VIII Deklinacja
3.2.1.9. IX Deklinacja
3.2.1.10. X Deklinacja
3.2.1.11. XI Deklinacja
3.2.2. Policzalność
3.2.3. Rzeczownik ogólny
3.2.4. Przedimki
3.3. Przymiotniki i przysłówki
3.3.1. Przymiotnik
3.3.2. Przysłówek
3.3.3. Stopniowanie
3.4. Zaimki
3.4.1. Zaimki osobowe
3.4.2. Zaimek osobowy zwrotny
3.4.3. Zaimki dzierżawcze
3.4.4. Zaimki wskazujące
3.4.5. Zaimki pytajne
3.4.6. Zaimki nieokreślone
3.4.7. Zaimki określone
3.4.8. Tabela zaimków
3.5. Liczebniki
3.6. Słowotwórstwo
3.6.1. Słowotwórstwo rzeczowników
3.6.2. Słowotwórstwo przymiotników
3.6.3. Słowotwórstwo czasowników
3.6.4. Nazwy własne
3.6.5. Inne
4. Gramatyka
4.1. Rzeczownik
4.1.1. Mianownik (Nominativǔs)
4.1.2. Dopełniacz (Surrćtivus)
4.1.3. Celownik (Arnotivus)
4.1.4. Biernik (Exativus)
4.1.5. Ablatyw (Ablativus)
4.1.6. Wołacz (Definitivus)
4.1.7. Przypadki szczątkowe
4.1.8. Przedimek
4.1.9. Określanie rzeczowników
4.1.10. Oznaczanie mnogości
4.2. Czasownik
4.2.1. Czas teraźniejszy
4.2.2. Czas przeszły
4.2.3. Czas przyszły
4.2.4. Czas przeszły ciągły
4.2.5. Czas przyszły ciągły
4.2.6. Czas teraźniejszy dokonany
4.2.7. Czas przedprzyszły
4.2.8. Czas zaprzeszły
4.2.9. Przeczenia
4.2.10. Pytania
4.2.11. Użycie imiesłowów
4.2.12. Tryb rozkazujący
4.2.13. Tryb przypuszczający
4.2.14. Formy bezosobowe
4.2.15. Formy grzecznościowe
4.2.16. Zwrotność
4.3. Przyimki
4.3.1. Przyimki miejsca
4.3.2. Przyimki ruchu
4.3.3. Przyimki pomocnicze
4.3.4. Przyimki czasu
4.3.5. Inne przyimki
4.4. Rodzaje zdań
4.4.1. Szyk wyrazów
4.4.2. Zdanie współrzędne
4.4.3. Zdanie podrzędne
5. Dialekty
5.1. Dialekt ravengardzki
5.2. Dialekt astański
A. Unicode
B. Copyright

Spis tabel

2.1. Ferrincki system spółgłoskowy (X-SAMPA)
2.2. Wykaz samogłosek i dyftongów
3.1. Czasownik - koniugacja
3.2. Czasowniki regularne - koniugacja
3.3. Czasowniki modalne - koniugacja
3.4. Czasowniki nieregularne - czas teraźniejszy
3.5. Czasowniki nieregularne - czas przeszły
3.6. Czasowniki nieregularne - czas przyszły
3.7. Czasownik "być" (sask)
3.8. Czasownik "mieć" (hatuik)
3.9. Czasy analityczne
3.10. I deklinacja - rodzaj męski
3.11. II deklinacja - rodzaj męski
3.12. III deklinacja - rodzaj męski
3.13. IV deklinacja - rodzaj męski
3.14. V deklinacja - rodzaj męski
3.15. VI deklinacja - rodzaj męski
3.16. VII deklinacja - rodzaj żeński
3.17. VIII deklinacja - rodzaj żeński
3.18. IX deklinacja - rodzaj żeński
3.19. X deklinacja - rodzaj żeński
3.20. XI deklinacja - rodzaj żeński
3.21. Zaimki osobowe
3.22. Zaimki dzierżawcze
3.23. Zaimki wskazujące
3.24. Zaimki wskazujące
3.25. Zaimki osobowe rzeczownikowe
3.26. Jedność elementu
3.27. Tabela zaimkóe
3.28. Liczebniki podstawowe
A.1. Tabela UNICODE

Spis przykładów

2.1. Junktury w języku ferrinckim
3.1. Strona bierna - czas przeszły ciągły
3.2. Strona bierna - czas teraźniejszy
3.3. Strona bierna - czas przeszły
3.4. Rzeczowniki posiadające wyłącznie liczbę mnogą
3.5. Przysłówki 1
3.6. Przysłówki 2
3.7. Zaimki osobowe zwrotne
3.8. Zaimki osobowe zwrotne
3.9. Zaimki osobowe zwrotne w zdaniach pojedynczych
3.10. Ilość - forma bliższa
3.11. Ilość - forma bliższa
3.12. Pytanie o ilość
3.13. Zaimek "tie"
4.1. Użycie mianownika 1
4.2. Użycie mianownika 2
4.3. Użycie dopełniacza 1
4.4. Użycie dopełniacza 2
4.5. Użycie dopełniacza 3
4.6. Dopełniacz miejscowy
4.7. Dopełniacz a nazwy własne
4.8. Użycie celownika
4.9. Użycie biernika 1
4.10. Biernik, a szyk zdania
4.11. Użycie ablatywu 1
4.12. Użycie ablatywu 2
4.13. Użycie ablatywu 3
4.14. Użycie wołacza
4.15. Użycie miejscownika
4.16. Przedimek 1
4.17. Przedimek 2
4.18. Określanie rzeczowników
4.19. Określanie rzeczowników
4.20. Określanie rzeczowników
4.21. Czasownik przechodni
4.22. Czasownik nieprzechodni
4.23. Czas teraźniejszy 1
4.24. Czas teraźniejszy 2
4.25. Czas teraźniejszy 3
4.26. Czas teraźniejszy 4
4.27. Nagłówki gazet
4.28. Czas przeszły 1
4.29. Czas przeszły 2
4.30. Czas przyszły 1
4.31. Czas przyszły - przeprosiny
4.32. Czas przeszły ciągły
4.33. Czasowniki zmieniające znaczenie w czasie przeszłym ciągłym
4.34. Czas przyszły ciągły
4.35. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 1
4.36. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 2
4.37. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 3
4.38. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 4
4.39. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 5
4.40. Czas przedprzyszły
4.41. Czas zaprzeszły
4.42. Przeczenie z czasownikami
4.43. Przeczenie z imiesłowami
4.44. Pytanie ogólne
4.45. Pytanie ogólne ze ściągnięciem
4.46. Pytanie szczegółowe
4.47. Pytanie pośrednie ogólne
4.48. Imiesłów przysłówkowy uprzedni
4.49. Imiesłów przysłówkowy współczesny
4.50. Imiesłów przysłówkowy przyszły
4.51. Imiesłów przymiotnikowy czynny
4.52. Imiesłów przymiotnikowy bierny
4.53. Imiesłów przymiotnikowy przyszły
4.54. Tryb rozkazujący teraźniejszy
4.55. Tryb rozkazujący przeszły
4.56. Tryb rozkazujący w trzeciej osobie.
4.57. Něch + czas przeszły.
4.58. Zamierzenia i plany.
4.59. Tryb przypuszczający
4.60. Tryb przypuszczający z zerową szansą
4.61. Forma bezosobowa teraźniejsza
4.62. Forma bezosobowa teraźniejsza - podmiot w domyśle
4.63. Forma bezosobowa przeszła
4.64. Formy grzecznościowe - zwrot do osoby
4.65. Formy grzecznościowe - uprzejme prośby
4.66. Formy grzecznościowe - pytania o pozwolenie
4.67. Czasy analityczne formalne - liczba pojedyncza
4.68. Czasy analityczne formalne - liczba mnoga
4.69. Czasownik zwrotny
4.70. Przymki położenia: ann
4.71. Przymki położenia: ann + sć
4.72. Przymki ruchu: dopełniacz
4.73. Przymki ruchu: ablatyw
4.74. Hai kontra ablatyw (1)
4.75. Hai kontra ablatyw (2)
4.76. Hai oraz wołacz
4.77. Hai oraz ablatyw
4.78. Przyimki pomocnicze 1
4.79. Przyimki pomocnicze 2
4.80. Przyimki pomocnicze 3
4.81. Przyimki pomocnicze 4
4.82. Przyimki pomocnicze 5
4.83. Przyimki pomocnicze 6
4.84. Przyimki czasu 1
4.85. Przyimki czasu 2
4.86. Okres czasu 1
4.87. Okres czasu 2
4.88. Okres czasu 3
4.89. Lokowanie czynności w przeszłości
4.90. Przyimek "mirr" (1)
4.91. Przyimek "mirr" (2)
4.92. Przyimek "id" (1)
4.93. Przyimek "id" (2)
4.94. Niezależność zdań
4.95. Zdania zależne

Przedmowa

Krasil grammatik ferrinti lingenę to najdłużej wydawana i najbardziej kompletna gramatyka języka ferrinckiego. Jej pierwszą wersję stworzył Jan z Tajgaru w 2613 roku. Osiem lat później zdecydował, że wydawanie tej księgi będzie wznawiane co 25 lat, za każdym razem z uwzględnieniem nowych zmian zachodzących w język. W tym samym czasie powstały też zalecenia edycyjne. Mimo różnych okoliczności losu misja była kontynuowana aż do dnia dzisiejszego. Jest to piętnasta edycja tej gramatyki i mamy nadzieję, że jest też równie dobra, jak wszystkie poprzedniczki.

Gramatyka podzielona jest cztery części. Pierwsza, Fonetyka omawia zagadnienia związane z systeme głoskowym, wymową oraz zapisem. Te elementy języka najczęściej ulegają zmianom, stąd też między kolejnymi wydaniami najwięcej różnic znajduje się właśnie tutaj. Część druga, Morfologia objaśnia reguły odmiany wyrazów, słowotwórstwa i innych zagadnień fleksyjnych. Zasady użycia poszczególnych części mowy opisano natomiast w Gramatyce. Każdy temat poparty jest wieloma opisanymi przykładami. W ostatniej części opisane zostały kwestie dotyczące tworzenia różnych gatunków tekstu w języku ferrinckim.

Do zrozumienia tej gramatyki wystarczy w większości przypadków podstawowa znajomość terminologii lingwistycznej oraz orientowanie się w budowie języków z rodziny północnoyermeńskiej. Jako że jest ona kierowana tak do odbiorcy krajowego, jak i czytelników zagranicznych, dokładnie opisaliśmy nawet te tematy, które mogą wydawać się oczywiste. Takie podejście gwarantuje nam jednak, że misja uniwersalnej gramatyki została spełniona dobrze i każdy czytelnik znajdzie tu wszystko, co jest mu potrzebne bez względu na narodowość oraz język ojczysty.

Tak więc zapraszamy do lektury i życzymy wszystkiego najlepszego w poznawaniu tajników języka ferrinckiego!

Anton Hedhar, redaktor naczelny 15-go wydania KGFL, Wyd. Naukowe Akademii Tajgarskiej 2988

Rozdział 1. Wprowadzenie

1.1. Język ferrincki

Język ferrincki, pełniący rolę mowy urzędowej w kilku krajach Zei, m.in. Królestwie Ferrintu, Norlein, Unii Ravengardzkiej czy Vilhain, posiada również w pełni zasłużony status języka międzynarodowego. Dokładna liczba posługujących się nim osób jest nieznana. Szacuje się, że dla ok. 450 mln jest on językiem ojczystym, natomiast dla następnych tylu ludzi jest on wyuczony, chociaż jego gramatyka nie należy do najprostszych.

1.2. Historia języka

Przed wiekami na terenie dzisiejszych królestw Ferrintu i Sem oraz republik Anardy, Mirecji i Dalsanii rozciągało się potężne Cesarstwo Kallitat. Jego mieszkańcy posługiwali się językiem kallickim. Gdy upadło ono pod koniec pierwszego tysiąclecia wskutek najazdów ludów, nieutrzymywany w ryzach język zalewany przez wpływy mów barbarzyńskich zaczął ewoluować. Proces ten potoczył się różnie, w zależności od regionu, czego efektem jest istniejąca obecnie grupa języków kallickich, do którego zalicza się także ferrincki. Procesy językowe pod wpływem częstych najazdów doprowadzały do upraszczania odmiany i struktur gramatycznych, wobec czego języki te kierowały się bardziej ku budowie analitycznej. Ferrincki na początku także ulegał im, lecz niespodziewanie zmiany te zostały w pewnym momencie zahamowane, a trochę później nawet odwrócone, wskutek czego swą budową znacznie odbiega on od pozostałych języków kallickich.

Z języka ferrinckiego powstało także kilka lokalnie używanych języków (najbardziej znanym jest osthocki), co w połączeniu z wyraźną oryginalnością sprawia, że niektórzy mówią nawet o rodzinie ferrinckiej. Współcześnie możemy obserwować oddalanie się w kierunku całkowitego oddzielenia dialekt używany w niewielkiej Republice Zonar. Już teraz jest on na tyle niepodobny do protoplasty, że trudno porozumieć się bez żadnej pomocy z osobami nim mówiącymi.

Z punktu widzenia historii ewolucja języka ferrinckiego obejmuje trzy okresy, z czego ostatnia podzielony jest na trzy podokresy. Zachodziły one na przestrzeni ostatnich dwóch tysięcy lat.

Okres archaiczny dotyczy najwcześniejszej fazy ewolucji, tj. lat 1100 - 1800, co zbiega się z datą powstania Pierwszego Królestwa Ferrintu. Należy brać poprawkę na to, iż było ono znacznie przesunięte na zachód w stosunku do czasów współczesnych oraz nie obejmowało ziem na południe od Gór Defackich oraz Gór Dzielących Ferrint Na Pół. Podobny też zasięg miał ówczesny język. Pierwsze sugestie o jego istnieniu pochodzą już z roku 1090. Mnich z miasta Sedii zapisał wtedy, że „mieszkańcy całej okolicy posługują się mową noszącą cechy szlachetnych słów kallickich, lecz pełną naleciałości barbarzyńskich”. Sam język został dokładnie określony prawie wiek później. W roku 1181 anonimowy mnich z klasztoru Monum Sacti (dzisiejsza Monsacra) zapisał: „W krainach Lamuna, Sicena i Dormatia ludzie zapomnieli już szlachetnej mowy kallickiej. Na co dzień mówią do siebie językiem określanym przez nich mianem maen-likue, co oznacza "mowę wielu". W pewnych miejscach przypomina [ona] kallicką, ale pełno w niej naleciałości dodanych przez barbarzyńców, którzy osiedlają się w granicach. Język praojców żyje już je[d]no wśród nielicznych szlachetckich wyższych sfer oraz pośród duchowieństwa.” Co do tego, że "maen-likue" oznaczało język ferrincki nie ma obecnie żadnych wątpliwości. Przez następne kilka lat mnisi z Monsacry wygnali z wymienionych krain grupę najeźdźców pod wodzą Saleków oraz pomogli zjednoczyć je pod berłem księcia Madhasa. Od finalnej bitwy rozegranej 9 czerwca 1184 roku nazwał on swoje państwo Faeh-renti ("krzyżowe wzgórze"). Już w roku 1200 mianem tym określano używany w nim język.

Przez długi czas w pierwszym państwie ferrinckim językiem urzędowym był kallicki, stąd też nie zachowało się dużo śladów narodowej mowy. Pewne wskazówki dostarczył spis ludności z roku 1375, wymieniający nazwy ponad trzystu ferrinckich miejscowości w ówczesnym brzmieniu. Umiejętność pisania i czytania rozpowszechniła się z początkiem XV wieku także wśród części mieszczan. Ich mowa była mieszana, tj. używali na zmianę ferrinckiego i kallickiego. Od nich też pochodzą pierwsze zapisane w tym języku zdania: Beecse`ke thaemat pl`e ii dhamheh`oe. (tłum: "Kup chleb i jajka"). Na tej podstawie możemy wywnioskować, że pierwotny język ferrincki miał budowę aglutynacyjną. Występowały w nim cztery przypadki: mianownik, dopełniacz, celownik i biernik. Wiele fleksyjnych struktur z języka kallickiego przetrwało jako partykuły. Szyk zdania był sztywny.

W roku 1668 wybitny gramatyk Damar z Sedii zainteresował się językiem ferrinckim, polemizując z poglądem uznajacym go za prymitywny. Rok później ukazała się jego pierwsza publikacja o nim zatytułowana Phonotemis lingui fehrinticis. zawierająca przegląd ówczesnej fonetyki ferrinckiej. W 1670 poszedł jeszcze dalej i skodyfikował sam język, przyjmując za podstawę systemu pisowni wymowę, co było rewolucyjnym posunięciem, jak na owe czasy. Negatywnym skutkiem tego było wprowadzenie dużej liczby znaków diaktrycznych. Oryginalny alfabet obejmował następujące litery: ć, a, á, ŕ, ā, â, b, c, ĉ, d, e, é, č, ē, ę, f, g, ĝ, h, i, í, ě, y, k, l, ľ, m, n, œ, o, ó, ň, ō, ô, p, q, r, s, t, u, ú, ů, ū, ǔ, v, w, x, z, nie licząc dwu- oraz trójznaków. W późniejszych latach życia zapisał także wzory odmian rzeczowników i czasowników. Od roku 1700 notuje się intensywny wzrost ilości notatek i dokumentów sporządzanych w języku ferrinckim według alfabetu Damara. W 1735, na dwadzieścia pięć lat przed upadkiem, staje się językiem urzędowym Królestwa Ferrintu.

Okres przejściowy umownie rozpoczyna się w roku 1760. Ferrint został wtedy najechany i zniszczony przez ludy slawijskie. W kraju nastało rozbicie dzielnicowe, natomiast zachodnia część kraju znalazła się we władaniu najeźdźców. Dodatkowo z terenów Krainy Latających Siekier zaczęły napływać kolejne ludy, również osiedlające się w granicach byłego królestwa. Język ferrincki, jak każdy w owym czasie, był dość mocno zdialektyzowany. Nic więc dziwnego, że gdy tylko nastały gwałtowne migracje ludności połączone z intensywnym napływem wpływów obcych, rozpadł się on niemal całkowicie. Z nie do końca jeszcze wyjaśnionych powodów sprawy potoczyły się tutaj inaczej, aniżeli w języku maylandzkim. Tam podobne przemieszanie się wpływów doprowadziło do jeszcze większego uproszczenia konstrukcji, co w efekcie dało nam język izolacyjny. Na terenie Ferrintu natomiast proces ten został zatrzymany, a następnie odwrócony. Język ponownie zyskał fleksyjną budowę. Według części lingwistów odbyło się to pod wpływem mowy ludów slawijskich skonstruowanej właśnie w ten sposób. Inni jednak podkreślają, że niebagatelny wpływ mogło wywrzeć tu przemieszanie się ludów na ogromną skalę. Musieli mimo wszystko jakoś porozumiewać się ze sobą, a jedynym wyjściem była nauka sąsiednich języków. Odbywała się jednak pobieżnie. W wyniku tego pojawił się swobodny szyk wyrazów (ludzie nie przykładali do niego większej wagi), co z kolei wymusiło ponowną rozbudowę deklinacji z koniugacją.

Czołowy badacz historii języka ferrinckiego, prof. Anthon d'Breisve wypowiada się na ten temat nieco inaczej. Jego zdaniem obie hipotezy brzmią zbyt nieprawdopodobnie, aby mogły zaistnieć samodzielnie. Dlatego też zasugerował, że obecny kształt języka jest wynikiem działania obu tych procesów naraz. W swej trzytomowej książce "Historia języka ferrinckiego" pisze on: „Pamiętajmy, że na język w każdym momencie jego istnienia działają tysiące procesów. Niemożliwym jest więc, aby tylko jeden z nich samodzielnie mógł wywrzeć tak olbrzymi wpływ. Udokumentowane jest, że oba te podania: o najeździe ludów slawijskich oraz rozpadzie wczesnego języka ferrinckiego, są prawdziwe, a co za tym idzie, nie mogły nie wywrzeć jakiegoś wpływu nań. Wobec tego przychylam się do hipotezy, że obecny kształt ferrinckiego jest wypadkową działania całego szeregu procesów, zjawisk i zdarzeń, któego nie da się opatrzyć jednolitą etykietką.”.

Nieliczne dokumenty pisane po ferrincku pochodzące z tego okresu dają nam pewne świadectwo o tym, jak ewoluował on w różnych częściach kraju. Były to jednak czasy, gdy maleńkie księstwa ferrinckie znów dostały się w orbitę wpływów patriarchów sehaickich. Wobec szybkich zmian ludnościowo-etnicznych na terenie byłego królestwa ponownie wrócił do łask język kallicki. Będąc uniwersalnym nośnikiem informacji, niwelował różnice językowe między nielicznymi światłymi warstwami, umożliwiając prowadzenie pewnego rodzaju handlu i dyplomacji.

W roku 1841 książę Hedgar, władca nadgranicznego miasta Teigeum koronował się na nowego króla Ferrintu. Początkowo obszar jego wpływów obejmował jedynie kilkanaście miejscowości wokół stolicy, lecz z czasem podbił środkową część krainy Sicena. Następnie zainteresował się wschodnimi puszczami, których dotychczas nikomu nie udało się podbić. Stopniowo opanował całe terytorium pomiędzy morzem, graniczną rzeką Seną, Wielkimi Nelarpami oraz Bolerami, za którymi zaczynała się już Kraina Latających Siekier. Osiedliło się tam wielu osadników ściągniętych z zajętej przez slawijczyków zachodniej części dawnego Ferrintu. Jednocześnie na południu lokalni możnowładcy ferrinccy rozszerzyli granice swych wpływów daleko za wspomnianymi wyżej górami, obejmując nimi obszar dzisiejszego Ferrintu południowego oraz sprawiając, że ich nazwa nareszcie zyskała sens. Wraz z osadnikami również ściąganymi z kraju szedł język.

Do roku 2090 trwał proces jednoczenia się kraju, choć nie został on wtedy zakończony. Powstały wtedy cztery ferrinckie królestwa rywalizujące nie tylko ze sobą, lecz także odpierające najazdy sąsiednich państw. Królestwo Luceny, leżące na południowym wschodzie, ze stolicą w Sain Lucęin, będącej wcześniej stolicą Cesarstwa, było najbogatsze dzięki dogodnej lokalizacji i przez dłuższy czas tam mieściło się centrum ferrinckiej kultury. Królestwo Ferrintu ze stolicą w Tajgarze nie miało się wtedy najlepiej, osłabione długotrwałymi wojnami. Oprócz tego nad ujściem rzeki Rozza uciekinierzy z Ferrintu założyli grupę niewielkich księstw z językiem ferrinckim jako urzędowym, który stopniowo przyjęła również ludność lokalna. Rozwinął się tam wtedy specyficzny dialekt, powstały na styku różnych kultur.

Język ferrincki w tym czasie z powrotem uległ pewnemu ujednoliceniu, rodząc się w takiej formie, w jakiej znany jest dzisiaj. Podobnie, jak daleki przodek, kallicki, posiadał fleksyjną budowę, jednak rozkład i znaczenie poszczególnych struktur znacznie już się różniło. Zyskał na znaczeniu po roku 2416, gdy na tron Ferrintu wstąpiła dynastia Aldeinów, która ostatecznie zjednoczyła wszystkie cztery królestwa pod jednym berłem i rozpoczęła terytorialną ekspansję. Warto odnotować, że pierwotnie nowy język ferrincki wciąż zapisywany był starym alfabetem Damara, zupełnie nieprzystającym do jego nowej fonetyki i rodzącym dużo problemów. w 2499 roku Anton Logiunein zaproponował nowy alfabet oraz reguły pisowni. Ilość liter została znacznie zredukowana, a całość z powrotem sprowadzono na fonetyczne tory. Po niewielkich zmianach wprowadzanych z biegiem czasu używany jest on do dnia dzisiejszego. W 2613 roku Jan z Tajgaru napisał Krasil grammatik ferrinti lingenę, pierwszą w pełni kompletną gramatykę ferrinckiego. Jej kolejne wydania przygotowywane są co 25 i uwzględniają zachodzące w języku zmiany, przez co stanowią istną kopalnię wiedzy dla lingwistów. Najnowsze, XV wydanie, ukazało się w 2988 roku.

1.3. Dialekty języka

Język ferrincki, ze względu na swoją pozycję w świecie, posiada kilkanaście swych odmian różniących się zarówno fonetycznie, jak i gramatycznie. Wynika to z odległości oraz form kontaktu między krajami, w których jest on używany. W niniejszej publikacji staramy się zaznaczać także szczegóły charakterystyczne dla poszczególnych dialektów oraz wychwycić występujące między nimi różnice. Obecnie te partie książki bazują głównie na pracach dwóch zasłużonych dla ferrintystyki profesorów Ferrinckiego Instytutu Językowego: Heleda Pavętisa oraz Anny d'Vilquett, którzy w latach 2960 - 2981 przeprowadzili analizę porównawczą aktualnie używanych dialektów. Prof. Anna d'Vilquett aktywnie brała udział w tworzeniu niniejszej edycji KGFL.

Ferrincki Instytut Językowy zaleca, aby nauka języka ferrinckiego bazowała na dialekcie oficjalnym, używanym przez około 148 milionów ludzi w Ferrincie. W obrębie jego samego ze względu na rozmiar kraju występują co prawda niewielkie różnice w słownictwie, lecz nie ma to większego znaczenia dla niniejszej publikacji.

W Ferrincie napotkać można jeszcze jeden dialekt ferrinckiego języka zwany zachodnioferrinckim. Posługuje się nim około 10 milionów ludzi zamieszkujących okolice miasta Isgard. Wyodrębnił się on w wyniku separacji od głównej części kraju przez ludy slawijskie oraz niezależność polityczną w przeszłości. Wielu jego użytkowników mieszka na obszarach silnie zróżnicowanych językowo, stąd też jest tu znacznie więcej zapożyczeń. Do języków sąsiednich ferrinckie słownictwo przedostawało się właśnie za pośrednictwem tego dialektu. Charakterystyczną cechą jest tutaj znacznie rzadsze użycie wołacza, często zastępowanego mianownikiem oraz mniejsza ilość stosowanych na co dzień struktur gramatycznych.

W częściowo zależnym od Ferrintu Księstwie Norlein używa się dialektu norleńskiego. Wykazuje on wiele cech podobieństwa do odmian języka ferrinckiego stosowanego na obu wybrzeżach Ferrintu ze względu na konieczność kontaktów morskich. Reguła dyftongów charakteryzująca oficjalną wymowę jest tu stosowana rzadko i nieregularnie, co powoduje niekiedy pewne problemy w porozumiewaniu się. Podobnie sprawa ma się ze słownictwem, podczas gdy gramatyka jest bardzo podobna do oficjalnej.

Sprawa dialektów ferrinckich w Krainie Latających Siekier nie jest do końca ustalona. Część językoznawców (Werlǎnd, 2976) postuluje, że używa się tam dwóch dialektów: ravengardzkiego na północy oraz bardeńskiego w Bardein, Hagradzie i południowych krańcach Karrain. Ich wspólną cechą mają być widoczne wpływy semijskie oraz kilka zapożyczeń jeszcze z czasów kolonizacji tych obszarów przejętych od dotychczasowych mieszkańców. Prof. Mirt w swej pracy "Wpływy ferrinckie w Krainie Latających Siekier" z Uniwersytetu w Vissein twierdzi, że w KLŚ istnieje tylko jeden dialekt w dwóch odmianach: północnej oraz południowej, która ma pełnić rolę łącznika z Ferrintem. Wskazuje na wiele wspólnych cech gramatyki oraz słownictwa, które według niego są zbyt małe, aby mówić o dwóch dialektach. W niniejszej publikacji bazować będziemy na pierwszym z poglądów po części ze względów historycznych. Należy brać poprawkę, że w części okresów historii Królestwo Ferrintu niemal całkowicie separowało północną i południową część ferrinckojęzycznej KLŚ, co z pewnością nie było korzystne dla kształtowania się jednego dialektu, natomiast spora część podobieństw mogła wyniknąć po prostu z podobnych dróg ewolucji języka zachodzących w obu regionach. W KLŚ istnieje także niewielki dialekt paryjski używany w Parćtii oraz zonarski, traktowany już niemal jak osobny język z powodu poważnych trudności w komunikacji między jego użytkownikami, a ferrintczykami.

1.4. Konwencje przyjęte w tej publikacji

Podstawowa idea przyświecająca nam podczas objaśniania pojęć brzmi "od ogółu do szczegółu". W opisach skoncentrowaliśmy się na zaprezentowaniu użycia wszystkich, nawet teoretycznie najprostszych elementach języka ferrinckiego. Każdą rzecz w miarę możliwości staramy się poprzeć przykładem. Oprócz zdania i tłumaczenia zawiera on dodatkowy komentarz oraz tzw. strukturę. Jest to dokładne odbicie zdania w języku ferrinckim, przy czym poszczególne słowa są przetłumaczone na język publikacji (formy podstawowe), a za nimi znajduje się informacja, w jakiej konstrukcji gramatycznej zostały użyte w zdaniu. Na przykład wyraz suyero zostanie zapisany jako piłka-M, co oznacza, że mamy do czynienia ze słowem "piłka" w przypadku mianownik.

Skomplikowane struktury najchętniej objaśniane są za pomocą przykładów. Nakreślamy wtedy sytuację oraz wyjaśniamy, jak jej zmiany wpłynęłyby na konstrukcje naszych zdań. Pozwala to zapoznać się z funkcjonowaniem danego elementu w praktyce.

Rozdział 2. Fonetyka i pisownia

2.1. System spółgłoskowy

W systemie spółgłoskowym zdecydowana większość spółgłosek posiada wariany długi oraz krótki. Dla reszty istnieje jedynie wariant krótki. Taki podział jest w pisowni podstawą do klasyfikacji, które spółgłoski zapisuje się jako pojedyncze litery, a które jako dwuznaki. Ferrincki posiada dwie spółgłoski niespotykane w innych językach z nim spokrewnionych, zaczerpnięte z języków slawijskich: /ts/ i /ds/.

W poniższej tabeli znajduje się zestawienie ferrinckich fonemów spółgłoskowych dla wszystkich głównych dialektów. Do zapisu użyto fonetycznego alfabetu X-SAMPA.

Tabela 2.1. Ferrincki system spółgłoskowy (X-SAMPA)

Ferrincki system spółgłoskowy (X-SAMPA)
SpółgłoskiDźwięcznośćWargoweZęboweDziąsłoweDziąsłowo-podniebiennePodniebienneMiękkopodniebienneJęzyczkoweGardłowe
PrzestankoweDźwięcznep t  g  
Bezdźwięczneb d  k  
SzczelinoweDźwięcznevDzZ Z`   ?\ h\
BezdźwięcznefTsS s` x C  
Przestankowo-szczelinoweDźwięczne dz tS    
Bezdźwięczne ts  x   
NosoweDźwięcznem n J     
Aproksymanty wl 5 r r\ j    

Większość spółgłosek ferrinckich występuje w wariantach długim i krótkim. Ich zestaw może różnić się w zależności od dialektu, lecz pisownia ujednolica wszystkie różnice.

Oficjalny język ferrincki nie posiada fonemów /?\/, /r\/ oraz /Z`/. /5/, zwane ciemnym "l", czytane jest zawsze na końcach wyrazów, natomiast /l/ w pozostałych miejscach. Między /ni/ oraz /J/ wciąż panuje rozróżnianie ich w wymowie, co zanikło w innych dialektach - tam poprawna jest wymienna wymowa. Prawidłowo /J/ nigdy nie powinno być wymamawiane, kiedy jego pojawienie się wynika z reguły dyftongów oraz w partykułach, przyimkach i wyrazach pełniących funkcję przymiotnika.

W dialekcie zachodnioferrinckim używane jest jedynie jasne "l". Znajdują za to zastosowanie fonemy /r\/ oraz /?\/. Pierwszy z nich wymawiany jest przy grupach spółgłoskowych na miejsce /r/, drugi pojawia się na miejsce oryginalnej zbitki /h\u/ oraz na końcach wyrazów zamiast /x/. Głoska /Z/ wymawiana jest bardziej miękko, nie posiada także swego długiego odpowiednika.

Dialekty ravengardzki i astański dopuszczają wymawianie ciemnego "l" także wewnątrz wyrazów na miejsce oryginalnego długiego "l". Ponadto o wiele częściej występuje tam fonem /tS`/.

2.2. Samogłoski

Podsystem samogłoskowy języka ferrinckiego składa się wyłącznie z samogłosek krótkich. Podstawowych dźwięków jest osiem, przy czym cztery z nich posiadają także swoje warianty nosowe.

System samogłoskowy języka ferrinckiego

Patrząc na tabelę samogłoskową można odnieść wrażenie, że cały system ewoluuje w kierunku przedniojęzykowym, bowiem tam ulokowanych jest najwięcej fonemów. Jest to jednak złudne wrażenie, gdyż większą część podstawowych artykułuje się w tylnej części jamy ustnej. Wartą wzmianki rzeczą są częste podobieństwa między fonemami, które mimo tego nie są uznawane za alofony. Dźwięki takie, jak /i/ oraz /I/ są rozróżniane tak w mowie, jak i w piśmie przez użytkowników języka.

Na część samogłosek nałożone są pewne ograniczenia w ich używaniu. /a/ obecnie pojawia się praktycznie tylko w dyftongu /u_^a/. To jednak od niego, a nie od /3/ wywodzi się samogłoska nosowa oznaczana w pisowni jako â. Tak więc w tym jednym przypadku samogłoskę od jej nosowego odpowiednika odróżnia nie tylko występowanie tejże nosowości, ale i barwa dźwięku.

Samogłoski nosowe nie występują w języku ferrinckim przed spółgłoskami /m/, /n/, /r/, /l/ oraz /j/. Jeśli ich pojawienie się tam wynika z zasad morfologicznych, ulegają one stosownym alternacjom.

2.2.1. Reguła dyftongów

Samogłoski języka ferrinckiego są pogrupowane w tabelę ukazującą wywodzące się z nich dyftongi. Należy się z nią zaznajomić przed przystąpieniem do omawiania reguły dyftongów.

Tabela 2.2. Wykaz samogłosek i dyftongów

Wykaz samogłosek i dyftongów
SamogłoskaDyftong - miękkiDyftong - twardy
iijij
I--
e--
EEi_^i_^E
33i_^i_^3
oou_^ou_^
ui_^ui_^u
7i_^7i_^7
E~i_^E~i_^E~
a~i_^a~i_^a~
o~i_^o~i_^o~
u~i_^u~i_^u~
--u_^a

Reguła dyftongów mówi, że w co drugiej sylabie znajduje się dyftong. Pisownia przyjmuje za początek naliczania pierwszą sylabę wyrazu. Jeśli zaczynane jest od drugiej, zaznacza się to w piśmie. Końcówki oraz przedrostki gramatyczne dopasowują się do rdzenia wyrazu. Zazwyczaj występująca w sylabie głoska /r/ powoduje zmianę sposobu naliczania, chyba że jest ona przywrócona innym dyftongiem. Wtedy sylaba ta czytana jest z dyftongiem miękkim, jeśli /r/ znajduje się przed nią, lub z twardym gdy za. Twardy dyftong pojawia się także w ostatniej sylabie wyrazu, jeśli kończy lub rozpoczyna on wyraz. Dźwięki /e/, /I/ oraz /u_^a/ są przez regułę pomijane i traktowane zawsze jako wariant, który powinien się w danym miejscu znaleźć.

Oto kilka przykładów wraz z omówieniem:

  • chancestus: /C3i_^ntsEsti_^us/ - zgodnie z regułą, w pierwszej i trzeciej sylabie znajdą się dyftongi miękkie.
  • enžeides: /EnZEi_^dEs/ - zgodnie z regułą w pierwszej i trzeciej sylabie znajdą się zwykłe samogłoski. W pisowni sygnalizuje o tym postawiony na drugiej pozycji dyftong.
  • crôtivus: /kro~tijvus/ - głoska "r" przesunęła początek naliczania na sylabę drugą.
  • provęsai: /provi_^E~su_^a/ - głoska "r" przesunęła początek naliczania na sylabę drugą. W trzeciej występuje dyftong /u_^a/, w tym przypadku traktowany jako zwyczajna samogłoska, gdyż taka na niego pada kolejność.
  • armôdial: /i_^3rmo~di_^35/ - W trzeciej sylabie zaznaczony w pisowni dyftong, który sprawia, że choć "r" występuje w sylabie pierwszej, początek naliczania nie ulega przesunięciu. W ar pojawi się wariant twardy, gdyż "r" występuje tutaj po samogłosce.
  • provinzzia: /prou_^vinz:i_^3/ - sytuacja podobna, jak powyżej. Nie musimy się jednak zajmować formą pierwszej sylaby, ponieważ dla /o/ oba warianty: twardy i miękki posiadają tę samą formę.

2.3. Pozostałe

2.3.1. Akcent

Padanie akcentu w języku ferrinckim ulega bardzo niewielkim zmianom. W zdecydowanej większości wypadków akcentowana jest pierwsza sylaba wyrazu. Jedynie spółgłoska /k/ ma możliwość w niektórych sytuacjach przesunięcia go na sylabę, do której sama należy. Mówimy wtedy, że mamy do czynienia z tzw. silnym "k". W piśmie jest ono zaznaczane jako ck.

Akcentowaną sylabę wypowiadamy odczuwalnie mocniej oraz dłużej, niż pozostałe. Nie zachodzi jednak podniesienie tonu, bowiem tutaj dotyczy on jedynie całych zdań.

Akcent zdaniowy pada na najważniejszą część zdania, tj. podmiot, orzeczenie, albo obiekt.

2.3.2. Alternacje

Alternacja to wymiana jednych głosek na inne w procesie odmiany wyrazów. W języku ferrinckim występuje ich kilka, przy czym dotyczą one jedynie wybranych części mowy.

  • ę:en - w deklinacji
  • â:an - w deklinacji
  • e:ë - w deklinacji
  • a:ë - w odmianie przymiotników
  • ž:z - w deklinacji
  • ĉ:c - w deklinacji
  • ŝ:s - w deklinacji
  • sh:s - w deklinacji
  • z:ž - w koniugacji
  • c:ĉ - w koniugacji
  • s:ŝ - w koniugacji

Język ferrincki posiada tylko jedną neutralizację: ubezdźwięcznienie. Występuje ona wyłącznie na końcu mówionej frazy.

2.3.3. Junktura

Żaden morfem nie ma przypisanej na stałe linii melodycznej. Może ona bowiem ulegać niewielkim modyfikacjom w zależności od kontekstu, przy czym zmiana ta nie wpływa ani trochę na niesioną przezeń informację.

Ważnym elementem wymagającym omówienia jest junktura. Umożliwia ona podzielenie sygnału dźwiękowego na pojedyncze zbiory morfemów zwane wyrazami. W przeciwieństwie do pojedynczych morfemów, mogą one występować samodzielnie, gdyż niosą ze sobą oba typy informacji: gramatyczną i znaczeniową. Język ferrincki posiada cztery rodzaje junktury.

Junktura ### otwiera i zamyka pojedynczą frazę. O jej istnieniu świadczy obecność krótkiej pauzy oraz ubezdźwięczenienie, jeżeli ostatnim jej fonemem jest spółgłoska dźwięczna. W języku literackim może ona występować także wewnątrz zdania, gdy chcemy uniknąć powtórzenia jakiegoś wyrazu (np. Wientarŝel planait Ferrintěr sas Vręsha Matona el wienteipŝal(###)Daturium - mówca zastosował tu junkturę do uniknięcia powtórzenia słowa planait oznaczającego "miejsce"). Junktura ## oddziela od siebie poszczególne jednostki wyrazowe, z których każda posiada akcent. Może być zaznaczona także przerwą w artykulacji. Trzecia z junktur, # rozdziela wyrazy, z których tylko jeden posiada akcent.Nie zaznacza się jej przerwą w artykulacji. Ostatnią junkturą jest (#). Służy do oddzielania dwóch jednostek wyrazowych nieposiadających akcentu. Słychać ją w wypowiedzi jako bardzo krótką przerwę.

Wróćmy jeszcze do junktury #. Jest ona o tyle ciekawa, że ze względu na miejsce akcentowania języka ferrinckiego może wystąpić w trzech wariantach:

  1. Akcentowana sylaba znajduje się zaraz za junkturą.
  2. Akcentowana sylaba znajduje się przed junkturą i jest wtedy poprzedzona fonemem /k/.
  3. Żadna z sylab nie jest akcentowana:

Przyjrzyjmy się teraz podziałowi przykładowego zdania na wyrazy przy pomocy junktur:

Przykład 2.1. Junktury w języku ferrinckim

Cestmi cront ĉet Tajgarin.
###tsEstmi#kro~t(#)dsEt#t3jg3rin###

2.4. Pisownia

Rozdział ten zajmuje się opisem reguł systemu zapisu języka ferrinckiego. Uwagę skupiliśmy na trzech elementach: pisowni wyrazów, interpunkcji oraz pewnej liczbie istniejących wyjątków. Obecny system zapisu został opracowany w roku 2498 przez Alberta z Bordgardu, zastępując przestarzałą i nieaktualną pisownię, która zupełnie nie odpowiadała nowym potrzebom. Jest ona używana w prawie niezmienionej postaci do czasów dzisiejszych.

2.4.1. Reguły

Alfabet ferrincki oparty jest na alfabecie kallickim, rozszerzony w stosunku do niego o dziewięć dodatkowych liter. Ponadto występuje pewna liczba dwu- i trójznaków odpowiadających dodatkowym dźwiękom lub ich grupom.

Alfabet: ć a â ǎ b c ĉ d e ę ě f g h i j k l m n o ô p q r s ŝ t u ű ǔ v w x y z ž

Dwuznaki: ae, ai, qu, gh, sh, th, dh, ch, cr, wr, ck, ks, gć, on, un, ôn, űn, ie

Trójznaki: ein, ain, ęin, âin

Czworoznak: gein

  • ć - zawsze czytane jako /I/.
  • a - czytane jako /3/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • â - czytane jako /a~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ǎ - zawsze czytane jako /ai_^/.
  • b - zawsze czytane jako /b/.
  • c - /ts/ lub /dz/ po sp. bezdźwięcznej oraz na początku rdzenia tematycznego poprzedzonego dodatkowym przyrostkiem.
  • ĉ - czytane jako /tS/ lub /dz/ w wybranych wyrazach.
  • e - czytane jako /E/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ę - czytane jako /E~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ě - zawsze czytane jako /e/.
  • f - zawsze czytane jako /f/.
  • g - zawsze czytane jako /g/.
  • h - zawsze czytane jako /x/.
  • i - czytane jako /i/ zgodnie z regułą dyftongów lub /j/ w dyftongach.
  • j - zawsze czytane jako /j/.
  • k - zawsze czytane jako /k/. Nie zmienia miejsca akcentowania.
  • l - /l/, poza końcami wyrazów, gdzie czytane jako /5/.
  • m - zawsze czytane jako /m/.
  • n - /n/ lub /J/ przed samodzielną samogłoską /i/ (nietworzącą dyftongu).
  • o - czytane jako /o/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ô - /o~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • p - zawsze czytane jako /p/.
  • q - występuje jedynie w dwuznaku qu_^. W wyrazach obcego pochodzenia czytane jako /k/.
  • r - zawsze czytane jako /r/.
  • s - zawsze czytane jako /s/.
  • ŝ - zawsze czytane jako /s`/.
  • t - zawsze czytane jako /t/.
  • u - czytane jako /u/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ű - czytane jako /u~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ǔ - czytane jako /7/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • v - zawsze czytane jako /v/.
  • w - zawsze czytane jako /w/.
  • x - zawsze czytane jako /ks/.
  • y - /j/ na początku wyrazu przed samogłoską oraz wewnątrz niego między samogłoskami. /i/ na początku wyrazu przed spółgłoską.
  • z - zawsze czytane jako /z/.
  • ž - zawsze czytane jako /Z/.
  • ae - dwuznak ten występuje jedynie w systemach drukarskich/komputerowych nieposiadających odpowiednich czcionek jako zastępnik dla litery ć.
  • ai - zawsze czytane jako dyftong /u_^a/.
  • qu - zawsze czytane jako /h\u_^/.
  • gh - zawsze czytane jako /h\/.
  • sh - zawsze czytane jako /S/.
  • th - zawsze czytane jako /T/.
  • dh - zawsze czytane jako /D/.
  • ch - zawsze czytane jako /C/.
  • cr - zawsze czytane jako /kr/.
  • - zawsze czytane jako /i_^E/.
  • wr - zawsze czytane jako /r/. Występuje wyłącznie na początku wyrazu.
  • ck - czytane jako /k/. Występuje zawsze po samogłosce i powoduje przesunięcie akcentu na sylabę, w której się znajduje (tzw. silne "k").
  • ks - zawsze czytane jako /ks`/.
  • - zawsze czytane jako /ZE/. Występuje wyłącznie na początku wyrazu.
  • on - jeśli na końcu wyrazu lub następnym dźwiękiem jest spółgłoska, czytane jako /o~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • un - jeśli na końcu wyrazu lub następnym dźwiękiem jest spółgłoska, czytane jako /u~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ôn - zawsze czytane jako /i_^o~/.
  • űn - zawsze czytane jako /i_^o~/.
  • ie - zawsze czytane jako /e/.
  • - zawsze czytane jako /i_^E/.
  • ein - czytane jako /E~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ain - czytane jako /a~/ zgodnie z regułą dyftongów.
  • ęin - czytane jako /i_^E~/.
  • âin - czytane jako /i_^a~/.
  • gein - zawsze czytane jako /ZE~/.

Jak widać, każda samogłoska nosowa może być zapisana na dwa sposoby. Wariant kilkuznakowy występuje na końcach wyrazów (poza końcówkami gramatycznymi), a w rdzeniu wtedy, kiedy podczas odmiany ulega alternacji.

Podstawą do podziału, które spółgłoski są zapisywane jednym, a które większą ilością znaków, było istnienie wariantu długiego. Te, które go nie posiadały, otrzymały dwuznak, natomiast u reszty podwojenie litery oznaczało, że w danym miejscu występuje wspomniany właśnie wariant długi. Dodajmy, że zestaw spółgłosek długich może się różnić w zależności od dialektu.

Zapisywanie dźwięku /e/ na dwa różne sposoby: ě/ie jest wynikiem jednego z procesów ewolucji języka. Jeszcze dwieście lat temu ie czytane było jako /E:/, które z czasem przekształciło się w /e/. Natomiast pytanie, dlaczego ie nie było czytane wtedy jako dyftong /i_^E/ to pozostałość jeszcze starszego procesu, mającego najprawdopodobniej miejsce niedługo po nowej kodyfikacji całego języka.

Należy przy tej okazji zwrócić uwagę na pisownię ǎ/aj. Wariant dwuznakowy stosowany jest, kiedy /j/ jest ostatnią spółgłoską sylaby: Tajgar.

2.4.2. Interpunkcja

Do rozdzielania zdań służą kropka, wykrzyknik oraz pytajnik. Kropka kończy zdanie oznajmujące oraz tryb rozkazujący, jeżeli wypowiedź nacechowana jest spokojem. Pytajnik kończy wszystkie rodzaje pytań: zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie. Wykrzyknik kończy zdania mające w sobie duży ładunek emocjonalny. Dotyczy to głównie trybu rozkazującego, ale może być także stosowane w zdaniach oznajmujących. Zdania można dzielić na mniejsze całości średnikiem oraz przecinkiem. Średnik separuje części, które mogą bez żadnych problemów egzystować też jako samodzielne zdania. Użycie przecinka rządzi się grupą reguł. Stawiamy go w:

  1. Zdaniach złożonych podrzędnie do ich rozdzielenia
  2. Wyliczeniach do rozdzielenia elementów
  3. Zdaniach równorzędnych połączonych bezspójnikowo do ich rozdzielenia.
  4. Wtrąceniach, które w ten sposób separujemy od reszty zdania.
  5. W zdaniach złożonych współrzędnie, jeżeli są połączone spójnikami: quanti, vis, cam, astorem.
  6. Przed jem, jeżeli rozdziela on zdania złożone podrzędnie.
  7. Wyrazach powtórzonych do ich separacji.
  8. Po onomatopejach i wyrazach oznaczających okrzyk: ech, ach, hau.
  9. W zdaniach rozkazujących zawierających bezpośredni zwrot do adresata do jego oddzielenia.

W innych sytuacjach przecinka nie używamy.

Cytaty, tytuły oraz ironicznie naznaczone wyrazy zawierane są zawsze w apostrofach. Do wtrąceń używa się nawiasy okrągłe.

W dialogach poszczególne kwestie objęte w cudzysłowy separuje się od tekstu opisowego pauzami. Kwestie kolejnych postaci stawiamy zawsze w nowych linijkach.

2.4.3. Wyjątki

Od reguł pisowni istnieje kilka wyjątków:

  • Istnieje grupa wybranych słów z grupą spółgłoskową /kr/ zapisywanych fonetycznie, a nie przy użyciu dwuznaku cr. Są to: krasil, krǎda, pâkrinet, makrones.
  • kr pojawia się w pisowni również w wyniku odmiany wyrazów, pomiędzy dwoma osobnymi morfemami. Nie wolno tego wtedy zapisywać jako cr. Przykład: baker » bakręsh (piekarz - piekarzowi).
  • Grupa wyrazów nie stosuje się do reguł pisowni samogłosek nosowych. Dwu/trójznaki je oznaczające pojawiają się również wewnątrz nich, a nie na końcu. Przykładem może być partykuła pomocnicza cront. W niektórych końcówkach gramatycznych zachodzi sytuacja odwrotna - pojedyncze litery oznaczające samogłoski nosowe występują zamiast dwu/trójznaków. Można to zaobserwować choćby w tytule niniejszej publikacji.
  • W wyrazach ĉet, ĉertain oraz wszystkich formach czasownika ĉemuk litera ĉ czytana jest jako /ds/.

Rozdział 3. Morfologia

Język ferrincki jest jednym z ostatnich fleksyjnych języków będących wciąż w użyciu na Zei. Taki typ budowy nieodłącznie wiąże się z rozbudowaną odmianą wyrazów, którą niestety należy opanować. Procesowi odmiany podlegają czasownik oraz rzeczownik, natomiast przymiotnik już nie. To oznacza, że znany z innych języków związek zgody ma tu bardzo ograniczone użycie.

3.1. Czasowniki

W porównaniu do większości języków rodziny północnoyermeńskiej język ferrincki posiada niezwykle złożony system koniugacji. Czasownik występuje tu w wielu formach zależnych od czasu, osoby oraz liczby. Takie podejście pozwala na omijanie zaimków osobowych w zdaniach oraz upraszcza tworzenie analitycznych konstrukcji gramatycznych. Na jego opanowanie trzeba jednak poświęcić więcej czasu. Pocieszać może fakt, że liczba nieregularnie odmienianych czasowników jest relatywnie niewielka, mamy ich bowiem jedynie dziesięć.

Poszczególne struktury czasownika pokrótce opisuje poniższa tabelka:

Tabela 3.1. Czasownik - koniugacja

Czasownik - koniugacja
StrukturaTermin ferrinckiRama czasowaAspektOsoby (ilość)Budowa
BezokolicznikNonforme---fleksyjna
Czas teraźniejszyPrćsentis mirsainteraźniejszośćuniwersalnypełnefleksyjna
Czas przeszłyŽűstras mirsainprzeszłośćdokonanypełnefleksyjna
Czas przyszłyFuturis mirsainprzyszłośćdokonanypełnefleksyjna
Czas przeszły ciągłyMarvilt žűstras mirsainprzeszłośćniedokonanypełneanalityczna
Czas przyszły ciągłyMarvilt futuris mirsainprzyszłośćniedokonanypełneanalityczna
Czas teraźniejszy dokonanyMarvilt prćsentis mirsainteraźniejszośćdokonanypełneanalityczna
Czas przedprzyszłyPrefuturis mirsainprzyszłośćniedokonanypełneanalityczna
Czas zaprzeszłyPrežűstras mirsainprzeszłośćdokonanypełneanalityczna
Tryb rozkazującyProcesil pěrnusteraźniejszośćrozkazniepełnefleksyjna
Tryb rozkazujący przeszłyŽűstras Procesil pěrnusprzeszłośćrozkazniepełnefleksyjna
Tryb przypuszczającyAdvirtěsal pěrnus-przypuszczeniepełnefleksyjna
Imiesłów przysłówkowy współczesnyPrćsentis adsigral ernâsiumteraźniejszośćdokonany-fleksyjna
Imiesłów przysłówkowy przeszłyŽűstras adsigral ernâsiumprzeszłydokonany-fleksyjna
Imiesłów przysłówkowy przyszłyFuturis adsigral ernâsiumprzyszłydokonany-fleksyjna
Imiesłów przymiotnikowy czynnyAktiv adjektal ernâsiumteraźniejszośćniedokonany-fleksyjna
Imiesłów przymiotnikowy biernyPassiv adjektal ernâsiumteraźniejszydokonany-fleksyjna
Imiesłów przymiotnikowy przyszłyFuturis adjektal ernâsiumprzyszłyuniwersalny-fleksyjna
Strona czynnaAktiv darein--pełne-
Strona biernaPassiv darein--pełneanalityczna
Forma bezosobowa teraźniejszaNonpersonal prćsentis formeprzyszłyuniwersalny-fleksyjna
Forma bezosobowa przeszłaNonpersonal žűstras formeprzyszłyuniwersalny-fleksyjna

Wyjaśnienie znaczenia oraz stosowania poszczególnych struktur zostało zamieszczone w sekcji Gramatyka.

Podstawową formą czasownika w języku ferrinckim jest bezokolicznik. Składa się on z rdzenia oraz końcówki gramatycznej zbudowanej morfemu k poprzedzonego samogłoską oraz opcjonalnie spółgłoskami s, r lub n. Przykłady: ak, ik, ęk, ask, ark, isk, irk. Końcówka ta usuwana jest podczas odmiany, lecz nie wolno o niej w ogóle zapominać. Niekiedy bowiem do danej formy przypisane są dwa morfemy, a ich wybór zależy właśnie od rodzaju ostatniej samogłoski bezokolicznika.

Czasowniki ferrinckie dzielą się na trzy grupy: regularne, modalne oraz nieregularne. Te należące do pierwszych dwóch grup odmieniają się według ogólnych wzorów, natomiast w trzeciej każdy czasownik ma specyficzne formy. Jest ona na szczęście relatywnie niewielka, a omówiona zostanie w następnym rozdziale.

3.1.1. Czasowniki regularne

Do grupy regularnej zaliczają się prawie wszystkie czasowniki, jakie istnieją w języku ferrinckim. Odmieniają się one według wspólnego wzoru:

Tabela 3.2. Czasowniki regularne - koniugacja

Czasowniki regularne - koniugacja
Struktura1 os. lp.2 os. lp.3 os. lp. rm.3 os. lp. rż.1 os. lm.2 os. lm.3 os. lm. rm.3 os. lm. rż.
Czas teraźniejszy-i, -ei-ian, -ićn-ęt-ęt-mi-mis, -on, -on
Czas przeszły-ant, -ćnt-ćt-t, -it-tę-r, -er-ier-ies-ieŝ
Czas przyszły-s, -is-st, -ist-e-e-en-as-ćs
Tr. rozkazujący -ex  -eim-emi  
Tr. rozkazujący przeszły -ux  -ǎm-ami  
Tr. przypuszczający-mai-dai-kai-rai-měj-něj-věj-věj

Uwagi:

  • TER, 1, 2 os. lp. - końcówki -ei i -ićn stosujemy, gdy końcówka bezokolicznika zaczyna się na i, ei, e lub zawiera spółgłoskę s/r/n.
  • TER 3 os. lp. - w slangach, a nawet niekiedy w mowie potocznej (szczególnie w dialekcie ravengardzkim) końcówkę tę czyta się jako /a/.
  • TER 3 os. lm. - końcówka -on stosowana do czasowników zawierających w końcówce samogłoskę ô.
  • PRZESZŁY 1 os. lp. - drugi wariant końcówki stosowany, gdy końcówka bezokolicznika zawiera i, â, ć.
  • PRZESZŁY 3 os. lp. - drugi wariant używamy, gdy temat zakończony na -t, -d, -vn, -hr, -ghn, -rb.
  • PRZESZŁY 1 os. lm. - końcówkę -r stosujemy, gdy temat zakończony jest na samogłoskę.
  • PRZYSZŁY 1, 2 os. lp. - końcówki z samogłoskami stosujemy, gdy temat zakończony na -z, , -c, -g, -vn, -h, -ghn, -x, a dla drugiej osoby także -t i -d. Dodatkowo jeżeli temat zakończony jest na -s, -sh, to spółgłoski te razem -s- należącym do końcówki tworzą . Przykład: gesik - geŝ, geŝt.
  • TR. PRZYPUSZCZAJĄCY - jeżeli początkowa spółgłoska końcówki powtarza się także w ostatniej grupie spółgłoskowej tematu, pomiędzy tymi elementami pojawia się wstawne -e-: virbak » virberai

W czasie teraźniejszym alternacjom ulegają na końcu tematu spółgłoski -s, -c, -z: nersôk » nerŝi, arcak » arĉjen, wramǔzik » wramǔžęt. Wyjątkami od tej reguły są czasowniki gesik (dawać), ramsek (kopać), sherzuk (szarżować) i rűdifcęk (okrążać).

Jeśli w wyniku zetknięcia się końcówek 1 i 2 os. lm. cz. ter. z tematem czasownika powstanie grupa trzech spółgłosek, środkowy fonem ulegnie zanikowi: rűdifcęk » rűdifmi.

Czasownik z tematem spółgłoskowym (tj. niezawierającym samogłosek) odmienia się na dwa sposoby:

  1. Jeśli końcówka bezokolicznika nie zawiera spółgłosek s/r/n, samogłoskę końcówki przenosimy między obie spółgłoski tematu: prak » pari.
  2. Gdy te spółgłoski występują, z formy bezokolicznika usuwamy tylko k. slesk » slesi.

Rzeczownik odsłowny tworzy się, przenosząc akcent na ostatnią sylabę wyrazu. W piśmie zaznaczane jest to silnym k. Jeśli końcówka bezokolicznika zawiera dodatkowe spółgłoski, w rzeczowniku odsłownym są one pomijane: venak » venack, slesk » sleck.

3.1.2. Czasowniki modalne

Czasowniki modalne są specyficzną grupą czasowników zwaną czasami ułomną. Jest tak dlatego, że nie mogą one występować samodzielnie; zawsze musi określać je dodatkowy czasownik w bezokoliczniku. Dodatkowo nie posiadają trybu rozkazującego, lecz istnieją w nich fleksyjne końcówki dla większej liczby czasów. Czasowniki modalne wreszcie nie mogą występować w czasach analitycznych. Ich wzór odmiany wygląda następująco:

Tabela 3.3. Czasowniki modalne - koniugacja

Czasowniki modalne - koniugacja
Struktura1 os. lp.2 os. lp.3 os. lp. rm.3 os. lp. rż.1 os. lm.2 os. lm.3 os. lm.
Czas teraźniejszy-im-es-a-a-vis-věse-vesun
Czas przeszły-um-us-u-uw-nein-nć-nis
Czas przyszły-s-t--agh-ěghe-emi
Cz. teraźniejszy dokonanyan- -eman- -onan- -ian- -ićn- -vinćn- -većn- -iž
Cz. zaprzeszły-u-ej-iyu-iyu-sid-sǔd-sǔ
Tr. przypuszczający-me-de-ke-re-měj-něj-věj

W czasie teraźniejszym przed podaną w tabelce końcówką pojawia się także an lub ćn w zależności od osoby (pojedyncza, mnoga). Te same morfemy występują także w czasie teraźniejszym dokonanym, lecz już jako przedrostki.

3.1.3. Czasowniki nieregularne

Tabela 3.4. Czasowniki nieregularne - czas teraźniejszy

Czasowniki nieregularne - czas teraźniejszy
SłowoTłum.1 os. lp.2 os. lp.3 os. lp. rm.3 os. lp. rż.1 os. lm.2 os. lm.3 os. lm. rm.3 os. lm. rż.
missćkwiedziećmistimisienmistętmistętmiŝmimiŝmismishűmishű
pranâskpracowaćpranipranićnpranętpranętpramtipramtispramtonpramton
kleruskwidziećklertiklertićnklerętklerętklermiklermisklerműklermű
shertakpłacićshiertishiertenshierętshierętshiermishiermisshiertűshiertű
ĉemuktrzymaćĉemtiĉemtićnĉemętĉemętĉemiĉemisĉeműĉemű
darękdawaćderiderenderętderętdarmidarmisdarűdarű

Tabela 3.5. Czasowniki nieregularne - czas przeszły

Czasowniki nieregularne - czas przeszły
SłowoTłum.1 os. lp.2 os. lp.3 os. lp. rm.3 os. lp. rż.1 os. lm.2 os. lm.3 os. lm. rm.3 os. lm. rż.
missćkwiedziećmiŝantmiŝćtmiŝtmiŝtęmiŝtermiŝtiermishtiesmishties
pranâskpracowaćprantprenćtprentprentęperterpertierpertiesperties
kleruskwidziećklerâtklerćtklertklertęklerterklertierklertiesklerties
shertakpłacićshervantshervćtshertshertęshertershertiershertiessherties
ĉemuktrzymaćĉemtĉemtiĉemtĉemtęĉemterĉemtierĉemtiesĉemties
sevakbraćsevantsevćtsevetsevetisevtersevtiersevtiessevties
venakwziąćviantvęsevęsinvęsinviservisěviseŝviseŝ

Tabela 3.6. Czasowniki nieregularne - czas przyszły

Czasowniki nieregularne - czas przyszły
SłowoTłum.1 os. lp.2 os. lp.3 os. lp. rm.3 os. lp. rż.1 os. lm.2 os. lm.3 os. lm. rm.3 os. lm. rż.
faŝirkrobićfashesfashestfashefashefashćfashenfashasfashćs
pranâskpracowaćparnisparnistparneparneparnćparnenparnasparnćs

Osobno zestawiliśmy dwa główne czasowniki nieregularne: być i mieć:

Tabela 3.7. Czasownik "być" (sask)

Czasownik "być" (sask)
Struktura1 os. lp.2 os. lp.3 os. lp. rm.3 os. lp. rż.1 os. lm.2 os. lm.3 os. lm. rm.3 os. lm. rż.
Czas teraźniejszysesěnsassasbeimbeisshâshâ
Czas przeszłypentpitpaipaitfartefěrtfěresfěrsi
Czas przyszłyseisseistsǔtsǔthsǎchisachensachessachć
Czas teraźniejszy dokonanysanvisanvensepaisepaitsharteshertshartushartu
Tr. rozkazujący eax  exiemti  

Końcówki trybu przypuszczającego łączą się z 1. os. cz. ter. lp.

Tabela 3.8. Czasownik "mieć" (hatuik)

Czasownik "mieć" (hatuik)
Struktura1 os. lp.2 os. lp.3 os. lp. rm.3 os. lp. rż.1 os. lm.2 os. lm.3 os. lm. rm.3 os. lm. rż.
Czas teraźniejszyhatihatienhavęthavęthathemihathemishathűhathű
Czas przeszłyhavnanthavnćthanthantęhanterhantierhantshants
Czas przyszłyhaveshavesthavihavehavćshavenhavashavas
Tr. rozkazujący hatte  hattemhattmi  
Tr. rozkazujący przeszły hattu  hattumhattmi  

Tryb przypuszczający tworzony regularnie.

W trybie rozkazującym nieregularne formy mają czasowniki:

  • estik » est (iść)
  • cestik » cestai (jechać)
  • sevak » sev (brać)
  • cěnk » cěn (podejść, pochodzić)
  • klerusk » kler (widzieć, patrzeć)
  • faŝirk » faŝt (robić)
  • gostik » gost (zakładać się)
  • žirk » žirlen (żyć)

3.1.4. Imiesłowy

W języku ferrinckim występuje sześć imiesłowów, które zachowują się tak, jak części mowy, od których zostały utworzone.

Imiesłowy przysłówkowe posiadają następujące końcówki:

  • -ath - uprzedni
  • -eth - współczesny
  • -ith - przyszły

Dla imiesłowów przymiotnikowych są to:

  • -ilt, -til - bierny (teraźniejszy)
  • -ils, -sil - czynny (teraźniejszy)
  • -ilk, -kil - przyszły

W liczbie mnogiej dodajemy -s.

3.1.5. Formy analityczne

Żaden język naturalny nie może zostać dokładnie zaszufladkowany, np. jako fleksyjny. Oznaczenie go taką etykietką oznacza w rzeczywistości, że dominują w nim takie a takie elementy, co oczywiście nie wyklucza występowania innych form. Podobnie jest w ferrinckim. Istnieje grupa struktur gramatycznych tworzonych analitycznie, tj. poprzez kombinację dwóch wyrazów bazowych. Są to głównie czasy, gdzie taki typ konstrukcji przeważa nad mechanizmami fleksyjnymi (3:5). To właśnie od nich zaczniemy.

Czas analityczny składa się z dwóch czasowników: głównego i posiłkowego. Możemy sami zdecydować, którym z nich określimy osobę, rodzaj oraz liczbę. Powszechnie przyjęty jest szyk, w którym operator stoi na drugim miejscu. Dobór poszczególnych parametrów ilustruje poniższa tabela:

Tabela 3.9. Czasy analityczne

Czasy analityczne
NazwaOperatorCzas operatoraCzas czasownika głównego
Przeszły ciągłysaskPrzeszłyPrzeszły
Przyszły ciągłysaskPrzyszłyPrzyszły
Teraźniejszy dokonanysaskTeraźniejszyTeraźniejszy
PrzedprzyszłysaskTeraźniejszyPrzyszły
ZaprzeszłyvenakPrzeszłyPrzeszły

Przykład: czasownik nersôk we wszystkich czasach analitycznych:

  • przeszły ciągły - nersant pai lub nerst pent.
  • przyszły ciągły - nersis sǔt lub ners seis.
  • teraźniejszy dokonany - nersi sas lub nersęt se.
  • przedprzyszły - nersi sǔt lub nersęt seis.
  • zaprzeszły - nersant vęsin lub nerst viant.

Formy bezosobowe teraźniejszą i przeszłą tworzy się poprzez dodanie do 3 os. lp. czasu teraźniejszego lub przyszłego partykuły zun, np. estęt zun (chodzi się), estit zun (chodzono).

Strona bierna budowana jest z czasownika być połączonego z imiesłowem przymiotnikowym czynnym lub biernym. Inaczej tworzy się tu czasy analityczne. Imiesłów czynny daje czasy ciągłe, a bierny "zwykłe". W czasie teraźniejszym zawsze stosujemy bierny. Jeśli być jest w cz. teraźniejszym dokonanym, wtedy z imiesłowem czynny otrzymujemy właśnie ten czas, a z biernym zaprzeszły. Nie istnieją formy przedprzyszłe strony biernej. Przykłady:

Przykład 3.1. Strona bierna - czas przeszły ciągły

Sć nadur sas bętilt craŝ (sur ann) thri anes.
Ten dom-M być-T3P budować-IPB już (od) trzy-M rok-MM.
Ten dom jest budowany już trzy lata.

Przykład 3.2. Strona bierna - czas teraźniejszy

Sć nadur pai bętils sur thri anam.
Ten dom-M być-PE3P budować-IPC temu trzy-M rok-DM.
Ten dom był budowany trzy lata temu.

W domyśle: był w budowie.

Przykład 3.3. Strona bierna - czas przeszły

Sć nadur pai bętilt sur thri anam.
Ten dom-M być-PE3P budować-IPB temu trzy-M rok-DM.
Ten dom został zbudowany trzy lata temu.

3.2. Rzeczowniki

Wzorów deklinacyjnych jest 11: sześć dla rodzaju męskiego i pięć dla żeńskiego. Między częścią z nich nie ma zbyt dużych różnic. W rodzaju męskim występuje rozróżnienie na rzeczowniki męskożywotne oraz męskonieżywotne. Do tej pierwszej kategorii zaliczamy wszystkie nazwy własne (także miast, gór, krain itp.), imiona, wszystkie określenia ludzi i nazwy zwierząt. Do drugiej pozostałe rzeczowniki.

W języku ferrinckim występuje synkretyzm (identyczność) części końcówek w niektórych formach, stąd też przy czytaniu należy kierować się nie tylko formą wyrazu, ale też kontekstem, w jakim została ona użyta. Przydaje się również znajomość formy bazowej. Oto przykład: dla deklinacji I i II celownik liczby pojedynczej posiada końcówkę ash. Posiada ją również celownik, ale już liczby mnogiej w deklinacji VI.

Synkretyzm końcówek spotkać można także w obrębie tej samej deklinacji. Np. deklinacje I, II i III nie posiadają własnej formy dla biernika, tylko "pożyczają" końcówki od mianownika lub dopełniacza. Czasem w obrębie tego samego wzoru odmiany synkretyzm pojawia się jedynie dla niektórych wyrazów. Szczególnie widoczne jest to w deklinacji V. Jeżeli odmieniany według niej wyraz kończy się na is, w liczbie pojedynczej zachodzi bardzo rzadka w j. ferrinckim identyczność form mianownika i wołacza.

3.2.1. Wzory deklinacji

3.2.1.1. I Deklinacja

Tabela 3.10. I deklinacja - rodzaj męski

I deklinacja - rodzaj męski
PrzypadekL. pojedynczaL. mnoga
Mianownikstǔdent-stǔdent-s [ -es ]
Dopełniaczstǔdent-ěrstǔdent-ěs
Celownikstǔdent-ashstǔdent-ćs
Biernikstǔdent-ěrstǔdent-ěs
Ablatywstǔdent-ǎnstǔdent-ǎl
Wołaczstǔdent-stǔdent-imon

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki męskożywotne pasujące do deklinacji drugiej i trzeciej. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne. Ponadto rzeczowniki z końcówkami ash oraz esh wymieniają je na kolejno: is oraz as. Końcówka es w mianowniku liczby mnogiej jest stosowana, kiedy temat rzeczownika kończy się na /s/, /c/, /z/, /ž/, /ŝ/, /ĉ/.

Dla rzeczowników zakończonych na samogłoskę/dyftong + (r t d) poprzedzoną przez pojedynczą spółgłoskę, w procesie odmiany samogłoska ulega zanikowi: Gramor » Gramrěr. W przypadku /r/ grupa ta może być poprzedzona także przez st lub sp.

W końcówkach ex, ax, ix głoska x wymienia się na c.

3.2.1.2. II Deklinacja

Tabela 3.11. II deklinacja - rodzaj męski

II deklinacja - rodzaj męski
PrzypadekL. pojedynczaL. mnoga
Mianownikvarât-varât-as
Dopełniaczvarât-ěrvarât-ies
Celownikvarât-ashvarât-ćs
Biernikvarât-varât-as
Ablatywvarât-invarât-il
Wołaczvarât-varât-imain

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki męskonieżywotne zakończone na spółgłoski przestankowe (np. p, t, d), palatalizowane (np. ŝ), nosowe (n) oraz na v. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne.

Dla rzeczowników zakończonych na samogłoskę/dyftong + (t d) poprzedzoną przez pojedynczą spółgłoskę, w procesie odmiany samogłoska ulega zanikowi: Navęt » Navtěr.

3.2.1.3. III Deklinacja

Tabela 3.12. III deklinacja - rodzaj męski

III deklinacja - rodzaj męski
PrzypadekL. pojedynczaL. mnoga
Mianowniklorin-lorin-es
Dopełniaczlorin-ěrlorin-ies
Celowniklorin-ieshlorin-ćs
Bierniklorin-lorin-es
Ablatywlorin-ienlorin-ul
Wołaczlorin-lorin-ain

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki męskonieżywotne zakończone pozotałe spółgłoski. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne. Ponadto rzeczowniki z końcówkami ash oraz esh wymieniają je na kolejno: is oraz as. Wyjątkiem od reguły jest wyraz nadur (dom) odmieniany według wzoru drugiego.

Dla rzeczowników zakończonych na samogłoskę/dyftong + r poprzedzoną przez pojedynczą spółgłoskę lub grupy st, sp, w procesie odmiany samogłoska ulega zanikowi: Gramor » Gramrěr.

3.2.1.4. IV Deklinacja

Tabela 3.13. IV deklinacja - rodzaj męski

IV deklinacja - rodzaj męski
PrzypadekL. pojedynczaL. mnoga
Mianowniktrűv-ertrűv-ries
Dopełniacztrűv-ěrtrűv-rež
Celowniktrűv-ręshtrűv-ris
Bierniktrűv-retrűv-res
Ablatywtrűv-runtrűv-rel
Wołacztrűv-raŝtrűv-reŝ

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki zakończone na grupę er. Nie występuje tu podział na męskożywotność i męskonieżywotność.

3.2.1.5. V Deklinacja

Tabela 3.14. V deklinacja - rodzaj męski

V deklinacja - rodzaj męski
PrzypadekL. pojedynczaL. mnoga
Mianownikpritiv-us [ *s ], [ *m ]pritiv-ent, [ i ]
Dopełniaczpritiv-ampritiv-enti
Celownikpritiv-einpritiv-ain
Biernikpritiv-ćpritiv-es
Ablatywpritiv-empritiv-ul [ *l ]
Wołaczpritiv-ispritiv-e

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki zakończone końcówkami samogłoska/dyftong + (